Atasözleri Sözlüğü

oğlan yetir, kız yetir; ağır yükü sen götür ver yiyeyim, ört uyuyayım; gözle, canım çıkmasın kaz kazla, daz dazla, kel tavuk kel (topal) horozla iğneyi kendine, çuvaldızı başkasına batır köpek bile yal yediği kaba pislemez tırnağın varsa başını kaşı eski düşman dost olmaz sinek küçüktür ama mide bulandırır kırkından sonra azanı teneşir paklar kel ölür, sırma saçlı olur, kör ölür badem gözlü olur bok boku kenefte bulur yerine düşmeyen gelin yerine yerine, boyuna düşmeyen esvap sürüne sürüne eskir iti an, taşı eline al (çomağı hazırla) damlaya damlaya göl olur güvenme varlığa, düşersin darlığa abdal ata binince bey oldum sanır, şalgam aşa girince yağ oldum sanır karga kekliği taklit edeyim derken kendi yürüyüşünü şaşırmış dost başa, düşman ayağa bakar karga ile gezen boka konar terzi kendi söküğünü dikemez el yumruğu yemeyen kendi yumruğunu değirmen taşı sanır kör Allah'a nasıl bakarsa Allah da köre öyle bakar el sikiyle gerdeğe girilmez baz bazla, kaz kazla, kel tavuk topal horozla arkadaşını söyle, kim olduğunu söyleyeyim acemi katır kapı önünde yük indirir taşıma su ile değirmen dönmez paran varsa cümle âlem kulun, paran yoksa tımarhane yolun akıllı düşman akılsız dosttan hayırlıdır eğreti ata binen tez iner çok söz (laf) yalansız, çok para (mal) haramsız olmaz eşeği düğüne çağırmışlar, 'ya odun eksik ya su demiş' arpa eken buğday biçmez ceviz gölgesi yavuz gölgesi, söğüt gölgesi yiğit gölgesi kır atın yanında duran ya huyundan ya suyundan tekkeyi bekleyen çorbayı içer garip itin kuyruğu bacağı arasında (götünde, kıçına kısık) gerek (olur) ne verirsen elinle o gider seninle eceli gelen fare kedi taşağı kaşır deliye bal tattırmışlar, çarşıda katran bırakmamış dinsizin hakkından imansız gelir sev seni seveni, hâk ile yeksan ise; sevme seni sevmeyeni, Mısır'a sultan ise ak göt (don, bacak) kara göt (don, bacak) kara geçit başında (hamamda) belli olur keskin zekâ keramete kıç attırır iyiliğe 'nereye gidiyorsun' demişler, 'kötülüğe' demiş adam olacak çocuk bokundan belli olur göz görmeyince gönül katlanır mum dibine ışık vermez iyilik et denize at, balık bilmezse Halik bilir kumarda kaybeden aşkta kazanır dam dolusu tükenmiş, damlayan tükenmemiş sayılı koyunu kurt kapmaz (yemez) hikmetinden sual olunmaz aç ayı oynamaz bağa bak, üzüm olsun, yemeye yüzün olsun gençliğin kıymeti ihtiyarlıkta bilinir canı kaymak isteyen mandayı yanında taşır el kazanı ile aş kaynamaz el öpmekle ağız aşınmaz akıl akıl, gel çengele takıl yüzü güzel olanın huyu (da) güzel olur sen dede ben dede, bu atı kim tımar ede dam üstünde saksağan, vur beline kazmayı soydur çeker, boktur kokar kedinin kanadı olsaydı, serçenin adı kalmazdı el ermez, güç yetmez ne yavuz ol asıl ne yavaş ol basıl keyif benim, köy Mehmet Ağa'nın yol bilenle yürüyen, yorulmaz çok koşan çabuk (çok, tez) yorulur it derisinden post olmaz etme bulursun, inleme ölürsün eken biçer, konan göçer köpeğe gem vurma, kendini at sanır bir el bir eli yıkar, iki el bir yüzü yıkar aksak eşekle yüksek dağa çıkılmaz parayla dost bulunmaz bıldırcının beyliği arpa biçimine kadardır kör satıcının kör alıcısı olur hesabı pak olanın, yüzü ak olur başını acemi berbere teslim eden cebinden pamuğu eksik etmez (etmesin) yiğidin sözü, demirin kertiği akıllı, sözünü akılsıza söyletir bakmakla usta olunsa, kediler kasap olurdu niyet hayır, akıbet hayır (selamet) şeytanın dostluğu darağacına kadardır yoğurdum (ayranım) ekşidir diyen olmaz hangi rüzgâr attı? gem almayan atın ölümü yakındır her ağaç kökünden kurur (çürür) aş taşınca kepçeye paha olmaz eşek çamura çökerse sahibinden gayretlisi olmaz yalancının evi yanmış, kimse inanmamış bey ardından çomak çalan çok olur herkes sakız çiğner ama, Çingene kızı tadını çıkarır soran yanılmamış (yorulmamış) öküze boynuzu yük olmaz (ağır gelmez) gündüzün mum yakan geceleyin bulamaz av köpeği avdan kalmaz iyiliğe iyilik her kişinin kârı, kötülüğe iyilik er kişinin kârı