Atasözleri Sözlüğü

ver yiyeyim, ört uyuyayım; gözle, canım çıkmasın oğlan yetir, kız yetir; ağır yükü sen götür kaz kazla, daz dazla, kel tavuk kel (topal) horozla iğneyi kendine, çuvaldızı başkasına batır köpek bile yal yediği kaba pislemez tırnağın varsa başını kaşı eski düşman dost olmaz kırkından sonra azanı teneşir paklar sinek küçüktür ama mide bulandırır güvenme varlığa, düşersin darlığa bok boku kenefte bulur damlaya damlaya göl olur yerine düşmeyen gelin yerine yerine, boyuna düşmeyen esvap sürüne sürüne eskir kel ölür, sırma saçlı olur, kör ölür badem gözlü olur abdal ata binince bey oldum sanır, şalgam aşa girince yağ oldum sanır iti an, taşı eline al (çomağı hazırla) terzi kendi söküğünü dikemez karga ile gezen boka konar dost başa, düşman ayağa bakar karga kekliği taklit edeyim derken kendi yürüyüşünü şaşırmış el yumruğu yemeyen kendi yumruğunu değirmen taşı sanır taşıma su ile değirmen dönmez el sikiyle gerdeğe girilmez baz bazla, kaz kazla, kel tavuk topal horozla eğreti ata binen tez iner arkadaşını söyle, kim olduğunu söyleyeyim acemi katır kapı önünde yük indirir kör Allah'a nasıl bakarsa Allah da köre öyle bakar akıllı düşman akılsız dosttan hayırlıdır paran varsa cümle âlem kulun, paran yoksa tımarhane yolun ak göt (don, bacak) kara göt (don, bacak) kara geçit başında (hamamda) belli olur eceli gelen fare kedi taşağı kaşır arpa eken buğday biçmez garip itin kuyruğu bacağı arasında (götünde, kıçına kısık) gerek (olur) kır atın yanında duran ya huyundan ya suyundan eşeği düğüne çağırmışlar, 'ya odun eksik ya su demiş' çok söz (laf) yalansız, çok para (mal) haramsız olmaz tekkeyi bekleyen çorbayı içer deliye bal tattırmışlar, çarşıda katran bırakmamış ne verirsen elinle o gider seninle ceviz gölgesi yavuz gölgesi, söğüt gölgesi yiğit gölgesi dinsizin hakkından imansız gelir adam olacak çocuk bokundan belli olur mum dibine ışık vermez keskin zekâ keramete kıç attırır kumarda kaybeden aşkta kazanır sev seni seveni, hâk ile yeksan ise; sevme seni sevmeyeni, Mısır'a sultan ise iyiliğe 'nereye gidiyorsun' demişler, 'kötülüğe' demiş iyilik et denize at, balık bilmezse Halik bilir sayılı koyunu kurt kapmaz (yemez) göz görmeyince gönül katlanır hikmetinden sual olunmaz yüzü güzel olanın huyu (da) güzel olur gündüzün mum yakan geceleyin bulamaz dam dolusu tükenmiş, damlayan tükenmemiş aç ayı oynamaz bağa bak, üzüm olsun, yemeye yüzün olsun gençliğin kıymeti ihtiyarlıkta bilinir el öpmekle ağız aşınmaz canı kaymak isteyen mandayı yanında taşır soydur çeker, boktur kokar el kazanı ile aş kaynamaz yol bilenle yürüyen, yorulmaz dam üstünde saksağan, vur beline kazmayı kedinin kanadı olsaydı, serçenin adı kalmazdı akıl akıl, gel çengele takıl ne yavuz ol asıl ne yavaş ol basıl sen dede ben dede, bu atı kim tımar ede iki cambaz bir ipte oynamaz köpeğe gem vurma, kendini at sanır it derisinden post olmaz çok koşan çabuk (çok, tez) yorulur el ermez, güç yetmez etme bulursun, inleme ölürsün keyif benim, köy Mehmet Ağa'nın eken biçer, konan göçer parayla dost bulunmaz yazın gölge hoş, kışın çuval boş bir el bir eli yıkar, iki el bir yüzü yıkar aksak eşekle yüksek dağa çıkılmaz bakmakla usta olunsa, kediler kasap olurdu bıldırcının beyliği arpa biçimine kadardır yoğurdum (ayranım) ekşidir diyen olmaz niyet hayır, akıbet hayır (selamet) eğriye eğri doğruya doğru hesabı pak olanın, yüzü ak olur yalancının evi yanmış, kimse inanmamış kör satıcının kör alıcısı olur hangi rüzgâr attı? başını acemi berbere teslim eden cebinden pamuğu eksik etmez (etmesin) akıllı, sözünü akılsıza söyletir yiğidin sözü, demirin kertiği şeytanın dostluğu darağacına kadardır gem almayan atın ölümü yakındır aş taşınca kepçeye paha olmaz öküze boynuzu yük olmaz (ağır gelmez) her ağaç kökünden kurur (çürür) soran yanılmamış (yorulmamış) herkes sakız çiğner ama, Çingene kızı tadını çıkarır eşek çamura çökerse sahibinden gayretlisi olmaz